Në Pejë, Lumbardhi nuk është vetëm një lumë që kalon pranë qytetit. Për shumë qytetarë, ai është pjesë e kujtesës, e përditshmërisë dhe e pamjes që e bën qytetin të dallueshëm.
Megjithatë, në disa pjesë pranë rrjedhës së tij, pamja që të pret nuk është gjithmonë ajo e një hapësire natyrore të mbrojtur. Shishe plastike, qese, ambalazhe ushqimesh dhe mbeturina të tjera shfaqen në brigje, duke e kthyer një problem të përditshëm në shqetësim mjedisor e qytetar.
Gjatë vëzhgimit në terren në zonën pranë Lumbardhit, vërehet se mbeturinat nuk janë vetëm të shpërndara rastësisht. Në disa pika, ato grumbullohen pranë hapësirave ku kalojnë qytetarët, pranë gjelbërimit ose afër rrjedhës së lumit. Kjo e bën problemin më të dukshëm, por edhe më serioz, sepse mbeturinat plastike nuk mbeten vetëm aty ku hidhen.
Me reshje, erë ose rritje të nivelit të ujit, ato mund të zhvendosen më tutje, duke ndikuar në cilësinë e mjedisit dhe në pastërtinë e hapësirave publike.
Për banorët dhe qytetarët që e frekuentojnë këtë zonë, ndotja nuk është thjesht çështje
estetike. Ajo lidhet me mënyrën se si qyteti kujdeset për hapësirat e veta publike dhe me
përgjegjësinë që kanë qytetarët ndaj mjedisit.
Një nga qytetarët që e frekuenton rregullisht zonën është z. Isni, i cili thotë se bën shëtitje
pothuajse çdo mbrëmje pranë Lumbardhit. Sipas tij, prania e mbeturinave është bërë një dukuri e zakonshme në disa pjesë të lumit.
“Shpesh shoh shishe plastike, qese dhe mbeturina të tjera të hedhura pranë brigjeve. Është për të ardhur keq sepse kjo zonë përdoret nga shumë qytetarë për shëtitje dhe pushim. Do të ishte mirë të kishte më shumë kujdes si nga qytetarët ashtu edhe nga institucionet përgjegjëse”, thotë ai.
Shqetësime të ngjashme shpreh edhe znj. Mona, e cila gjithashtu kalon kohë pranë Lumbardhit dhe e konsideron lumin një nga hapësirat më të bukura të qytetit.
“Kur sheh mbeturina pranë ujit, të krijohet përshtypja se askush nuk po kujdeset për këtë vend. Ndotja jo vetëm që e prish pamjen, por ndikon edhe në mjedisin përreth. Mendoj se duhet më shumë ndërgjegjësim dhe më shumë kujdes për ta mbajtur lumin të pastër”, thotë ajo.
Mbeturinat plastike janë ndër format më të dukshme të ndotjes, por edhe ndër më të
qëndrueshmet në mjedis. Shishet, qeset dhe ambalazhet e ndryshme mund të qëndrojnë për kohë të gjatë pa u shpërbërë plotësisht. Me kalimin e kohës, ato mund të copëzohen në grimca më të vogla, duke krijuar rrezik për tokën, ujin dhe gjallesat që jetojnë në ose pranë ekosistemeve ujore.
Në rastin e Lumbardhit, problemi merr rëndësi të veçantë sepse lumi është pjesë e identitetit natyror dhe urban të Pejës. Një hapësirë e tillë nuk duhet të shihet vetëm si vend kalimi apo si zonë që pastrohet herë pas here pas ndotjes. Ajo kërkon mirëmbajtje të rregullt, mbikëqyrje institucionale dhe ndërgjegjësim më të madh qytetar.
Për këtë çështje, pyetje i janë dërguar KRM “Ambienti” në Pejë për të marrë informacion lidhur me gjendjen e largimit të mbeturinave në qytet, shpeshtësinë e pastrimit në zonën pranë Lumbardhit dhe masat që ndërmerren për parandalimin e ndotjes.
Megjithatë, deri në publikimin e këtij artikulli, KRM “Ambienti” nuk ka kthyer përgjigje në
pyetjet e dërguara.
Ky problem lokal lidhet edhe me objektiva më të gjera të zhvillimit të qëndrueshëm, si qytetet dhe komunitetet e qëndrueshme, konsumi i përgjegjshëm dhe veprimi për klimën. Në praktikë, këto koncepte fillojnë pikërisht nga raste të tilla konkrete: një lumë, një hapësirë publike, disa shishe plastike dhe pyetja e thjeshtë se kush duhet të kujdeset për to.
Përgjegjësia nuk mund t’i lihet vetëm një pale. Institucionet dhe kompanitë përgjegjëse për
menaxhimin e mbeturinave kanë detyrë të sigurojnë pastrim dhe mirëmbajtje të rregullt,
ndërsa qytetarët duhet ta kuptojnë se hedhja e një shisheje plastike pranë lumit nuk është gjest i vogël pa pasoja. Është pjesë e një problemi që, i përsëritur çdo ditë, bëhet ndotje e dukshme dhe e vazhdueshme.
Lumbardhi mbetet një prej pasurive më të rëndësishme natyrore të Pejës. Por kujdesi për të nuk matet vetëm me fjalë të bukura për natyrën. Matet me brigje të pastra, me kosha
funksionalë, me qytetarë më të përgjegjshëm dhe me institucione që reagojnë para se
mbeturinat të bëhen pamja normale e një lumi.
Në fund, pyetja nuk është vetëm pse ka mbeturina pranë Lumbardhit. Pyetja më e rëndësishme është pse jemi mësuar t’i shohim ato aty.
Autore: Erza Berisha
Ky artikull është bashkëfinancuar nga Bashkimi Evropian. Përmbajtja e tij është përgjegjësi e vetme e “Kosova Nexus Institute” dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e Bashkimit Evropian.