Në fshatin Sllatinë, 23-vjeçarja Blerta thotë se dikur verat ishin sezoni më i gjallë i vitit. Familja e saj merrej me bujqësi dhe pothuajse çdo shtëpi kishte të mbjella, bagëti ose sera. Sot, shumë toka punohen vetëm nga disa banorë të fshatit.
“Uji po mungon gjithnjë e më shumë. Sivjet kemi pasur javë të tëra pa reshje dhe toka thahet shumë shpejt. Shumë të rinj nuk po e shohin më bujqësinë si të ardhme,” thotë ajo.
Në shumë fshatra të Kosovës, ndryshimet klimatike po ndërthuren me mungesën e investimeve, infrastrukturës dhe mundësive ekonomike, duke ndikuar drejtpërdrejt në largimin e të rinjve drejt qyteteve ose jashtë vendit.
Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, popullsia në zonat rurale ka shënuar rënie në vitet e fundit, ndërsa migrimi i brendshëm drejt Prishtinës dhe qyteteve më të mëdha vazhdon të rritet. Në disa komuna rurale, shkollat po mbeten me gjithnjë e më pak nxënës, ndërsa toka bujqësore po punohet kryesisht nga gjeneratat më të vjetra.
Për 25-vjeçarin Meritonin nga Istogu, vendimi për t’u larguar nga fshati nuk lidhet vetëm me mungesën e vendeve të punës.
“Edhe kur do me punu tokën, është shumë vështirë. Ka periudha me thatësira, pastaj reshje të mëdha që i dëmtojnë krejt kulturat. Nuk ka siguri. Shumë shokë të mi kanë ikur në Gjermani ose janë zhvendosur në Prishtinë,” thotë ai.
Kosova është ndër vendet e prekura në rajon nga temperaturat ekstreme dhe periudhat e gjata të thatësisë. Raporte të organizatave ndërkombëtare si Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) dhe Banka Botërore kanë paralajmëruar se Ballkani Perëndimor po përballet me ndikime gjithnjë e më të dukshme të krizës klimatike, përfshirë mungesën e ujit, dëmtimin e prodhimit bujqësor dhe rritjen e rrezikut nga përmbytjet dhe zjarret.
Në Evropë, trendi i largimit nga zonat rurale nuk është i ri. Sipas Komisionit Evropian, shumë rajone rurale po përballen me plakje të popullsisë dhe migrim të të rinjve drejt qendrave urbane, kryesisht për shkak të mundësive më të mira ekonomike dhe qasjes më të lehtë në shërbime. Por në Kosovë, ky fenomen po ndikohet edhe nga pasiguria klimatike dhe mungesa e mbështetjes për fermerët e rinj.
Në fshatin Brod të Dragashit, 21-vjeçari Petrit thotë se dimrat nuk janë më si dikur.
“Borë ka shumë më pak. Për njerëzit këtu kjo ndikon edhe në ujë, edhe në bagëti, edhe në turizëm. Kur isha fëmijë, dimri zgjaste me muaj. Tash mezi ka borë disa javë,” thotë ai.
Ndryshimet klimatike po ndikojnë edhe në mënyrën si të rinjtë e perceptojnë jetën në fshat. Për shumë prej tyre, bujqësia shihet si punë me shumë rrezik dhe pak fitim.
“Nëse nuk ke ujitje, subvencione stabile ose treg ku me shit produktet, është shumë vështirë me mbet këtu,” thotë Fatoni, 27 vjeç, nga komuna e Rahovecit. Ai thotë se familja e tij ka reduktuar prodhimin e rrushit për shkak të kostove të larta dhe motit të paparashikueshëm.
Ekspertët e mjedisit paralajmërojnë se pa politika më të forta për adaptim klimatik dhe zhvillim rural, shumë zona mund të vazhdojnë të zbrazen. Ata theksojnë nevojën për investime në sisteme të ujitjes, mbështetje për fermerët e rinj, energji të qëndrueshme dhe krijim të kushteve që do ta bënin jetën në fshat më të qëndrueshme ekonomikisht.
Megjithatë, në disa fshatra ende ka të rinj që po përpiqen të qëndrojnë.
“Nuk dua të largohem,” thotë Blerta. “Por ndonjëherë duket sikur gjithçka po të shtyn me ikë.”/GenVox
This article was supported through the “GenVox Green Corner” project, funded by the Youth Empowerment Fund under The Global Youth Mobilization (GYM), a global initiative of the Big Six youth organizations alliance, with the IFRC serving as the custodian organization. The content of this article is the sole responsibility of the author and does not necessarily reflect the views of the supporting organizations.